الوقت - در میان انبوه عزادارانی که از کشورهای مختلف برای حضور در مراسم تشییع آیتالله سید علی خامنهای به تهران سفر کرده بودند، چهرههای متعددی از مسلمانان روسیه نیز دیده میشدند. برخی از آنان از شهرهای مختلف این کشور، با وجود مسافت طولانی، خود را به ایران رسانده بودند تا به گفته خود، در «آخرین بدرقه» شخصیتی حضور یابند که سالها او را نه فقط رهبر جمهوری اسلامی ایران، بلکه یکی از اثرگذارترین رهبران جهان اسلام میدانستند.
«صاحب شیخزدایف» یکی از این زائران است. او که اهل روسیه است، در گفتوگو با الوقت، از سابقه آشنایی خود با آیتالله خامنهای، جایگاه ایشان در میان مسلمانان روسیه و احساسات مردم این کشور پس از انتشار خبر درگذشت وی سخن گفت.
سفری برای ادای دین
شیخزدایف در ابتدای این گفتوگو با اشاره به انگیزه سفر خود به ایران اظهار داشت: «از همان لحظهای که خبر درگذشت آیتالله خامنهای را شنیدم، تصمیم گرفتم در مراسم تشییع ایشان حضور پیدا کنم. احساس کردم این تنها یک مراسم سوگواری نیست، بلکه لحظهای تاریخی برای جهان اسلام است و وظیفه دارم خودم را به تهران برسانم تا در کنار مردم ایران و دیگر مسلمانان در این مراسم شرکت کنم.».»
وی افزود: «این سفر برای من تنها یک سفر عادی نبود. من برای ادای احترام به شخصیتی آمدم که سالها از او آموختم و سخنانش را دنبال کردم. احساس میکردم اگر در این مراسم حضور نداشته باشم، دین خود را نسبت به کسی که سالها الهامبخش بسیاری از مسلمانان بود، ادا نکردهام.»
آشنایی از مساجد مسکو
این شهروند روس درباره نحوه آشنایی خود با آیتالله خامنهای گفت: «آشنایی من به سال ۲۰۰۷ بازمیگردد. در آن سال ارتباط بیشتری با مساجد و مراکز اسلامی مسکو پیدا کردم. در همان فضا برای نخستین بار با اندیشهها، سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای آشنا شدم. از آن زمان تاکنون، همواره تلاش کردهام مواضع، سخنرانیها و رهنمودهای ایشان را دنبال کنم. هرچه زمان گذشت، شناخت من از شخصیت علمی، دینی و سیاسی ایشان بیشتر شد و احترامم نسبت به ایشان نیز افزایش یافت.»
وی ادامه داد: «در روسیه، بسیاری از مسلمانان، بهویژه شیعیان، سخنان ایشان را با دقت دنبال میکردند. در بسیاری از مساجد و محافل دینی، درباره دیدگاههای ایشان گفتوگو میشد و آثار و سخنرانیهای ایشان میان علاقهمندان دست به دست میگشت. این موضوع تنها به مسلمانان مقیم روسیه محدود نبود، بلکه مسلمانان بومی نیز علاقه زیادی به شناخت دیدگاههای ایشان داشتند.»
محبوبیت در میان شیعیان و اهل سنت
شیخزدایف با اشاره به جایگاه آیتالله خامنهای در میان شیعیان روسیه اظهار داشت: «برای بسیاری از شیعیان روسیه، ایشان تنها یک رهبر سیاسی نبود، بلکه جایگاه یک امام و مرجع دینی را داشت. مردم با عشق و علاقه از ایشان یاد میکردند و بسیاری از تصمیمهای دینی خود را بر اساس فتاوا و رهنمودهای ایشان تنظیم میکردند. احترامی که مردم برای ایشان قائل بودند، فقط به دلیل مسئولیت سیاسی ایشان نبود، بلکه ریشه در جایگاه علمی و فقهی ایشان داشت.»
وی افزود: «به جرأت میتوانم بگویم که آیتالله خامنهای یکی از محبوبترین شخصیتهای دینی در میان شیعیان روسیه بود. شاید بیان این احساسات با کلمات آسان نباشد، اما میان شیعیان روسیه و ایشان رابطهای عمیق و عاطفی وجود داشت. این علاقه طی سالها شکل گرفته بود و صرفاً یک احساس مقطعی نبود.»
این شهروند روس همچنین تأکید کرد که احترام به آیتالله خامنهای تنها در میان شیعیان دیده نمیشد و گفت: «حتی بسیاری از اهل سنت روسیه نیز برای شخصیت ایشان احترام ویژهای قائل بودند. شاید از نظر فقهی اختلافنظرهایی وجود داشته باشد، اما درباره جایگاه علمی، شجاعت سیاسی و نقش ایشان در دفاع از مسلمانان، احترام قابل توجهی وجود داشت.»
اندوهی که روسیه را فرا گرفت
وی با اشاره به تأثیر خبر درگذشت آیتالله خامنهای بر مسلمانان روسیه اظهار داشت: «وقتی این خبر منتشر شد، بسیاری از مردم واقعاً شوکه شدند. در مساجد و مراکز اسلامی، فضای اندوه حاکم بود و بسیاری از افراد احساس میکردند یکی از بزرگترین شخصیتهای جهان اسلام را از دست دادهاند.»
شیخزدایف در ادامه گفت: «اگر بخواهم احساس خود را بیان کنم، باید بگویم از دست دادن چنین شخصیتی برای ما بسیار سخت بود. شاید انسان بتواند فقدان بسیاری از افراد را تحمل کند، اما از دست دادن رهبری که سالها به او اعتماد داشته و سخنانش را چراغ راه خود میدانسته، بسیار دشوار است.»
رهبری فراتر از مرزهای ایران
وی با بیان اینکه آیتالله خامنهای از نگاه او شخصیتی فراتر از مرزهای ایران بود، اظهار داشت: «ایشان متعلق به همه مسلمانان بود. اگر به کشورهای مختلف نگاه کنیم، میبینیم که در نقاط مختلف جهان اسلام، مسلمانان نسبت به ایشان احساس نزدیکی داشتند. این جایگاه فقط به دلیل مسئولیت سیاسی نبود، بلکه به دلیل شخصیت علمی، دینی و نوع نگاه ایشان به مسائل جهان اسلام شکل گرفته بود.»
او افزود: «ایشان همواره درباره مسائل امت اسلامی سخن میگفت و تلاش میکرد مسلمانان را به وحدت دعوت کند. همین نگاه باعث شده بود که بسیاری از مسلمانان خارج از ایران نیز خود را با ایشان نزدیک احساس کنند.»
دفاع از فلسطین؛ راز محبوبیت
شیخزدایف در بخش دیگری از گفتوگو، حمایت آیتالله خامنهای از فلسطین، لبنان و یمن را از مهمترین عوامل محبوبیت وی در میان مسلمانان روسیه دانست و گفت: «از نگاه ما، ایشان یکی از معدود رهبرانی بود که در برابر قدرتهای بزرگ عقبنشینی نمیکرد و در حمایت از ملتهای مسلمان مواضع ثابتی داشت. حمایت از فلسطینیها، لبنانیها و یمنیها باعث شده بود بسیاری از مسلمانان احساس کنند هنوز صدایی در جهان وجود دارد که از حقوق آنان دفاع میکند.»
وی ادامه داد: «برای مسلمانانی که در کشورهای غیراسلامی زندگی میکنند، این موضوع اهمیت ویژهای دارد. ما احساس میکردیم کسی در سطح بینالمللی از آرمانهای مسلمانان سخن میگوید و نسبت به مشکلات آنان بیتفاوت نیست.»
آنچه در تهران دیدم
این شهروند روس همچنین درباره حضور گسترده مردم در مراسم تشییع اظهار داشت: «صحنههایی که امروز در تهران دیدم، برای همیشه در ذهنم خواهد ماند. این حضور گسترده نشان داد که پیوند میان مردم و رهبرشان تا چه اندازه عمیق بوده است. من در کشورهای مختلف مراسمهای متعددی دیدهام، اما آنچه امروز در تهران مشاهده کردم، از نظر عظمت، احساسات مردم و فضای معنوی، متفاوت بود.»
وی با اشاره به حضور عزادارانی از کشورهای مختلف افزود: «دیدن مسلمانانی از ملیتهای گوناگون در کنار مردم ایران، نشان میداد که شخصیت آیتالله خامنهای تنها در داخل ایران شناختهشده نبود، بلکه در میان مسلمانان دیگر کشورها نیز جایگاه ویژهای داشت.»
راهی که ادامه خواهد داشت
شیخزدایف در پایان این گفتوگو تأکید کرد: «امروز اگرچه آیتالله خامنهای در میان ما نیست، اما اندیشهها، سخنان و راهی که از خود بر جای گذاشت، همچنان در میان میلیونها مسلمان زنده خواهد ماند. امیدوارم مسلمانان بتوانند با حفظ وحدت، همان مسیر عزت، استقلال و دفاع از امت اسلامی را که ایشان بر آن تأکید داشت، ادامه دهند. من نیز پس از بازگشت به روسیه، آنچه در این روزها در تهران دیدم و تجربه کردم را برای دوستان و هموطنانم بازگو خواهم کرد، زیرا معتقدم این روزها بخشی از تاریخ معاصر جهان اسلام است.»
